PODSUMOWANIE WSPÓŁPRACY IUNG PIB Z LUBUSKIMI ROLNIKAMI

14 listopada br. w Lubuskim Ośrodku Doradztwa Rolniczego w Kalsku odbyło się spotkanie przedstawicieli środowiska rolniczego z kadrą naukową Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa Państwowego Instytutu Badawczego pod hasłem „Współpraca Lubuskiego Forum Rolniczego z IUNG w Puławach w zakresie rozwoju monitoringu suszy rolniczej”.

Lubuską Izbę Rolniczą reprezentował prezes Andrzej Kałek.

Głównym celem spotkania było omówienie wyników dotychczasowej współpracy lubuskich rolników z IUNG w Puławach w zakresie aktualizacji Systemu Monitoringu Suszy Rolniczej (SMSR) a otworzył je Władysław Piasecki przewodniczący LFR. Wyraził zadowolenie, że choć małymi kroczkami to jednak cały czas wspólne działania posuwają prace nad monitoringiem suszy do przodu. W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele instytucji na co dzień związanych z branżą rolniczą, urzędu wojewódzkiego, izby ubezpieczeń. Agenda spotkania opierała się głównie na omówieniu wyników badań gleby, wyników związanych z uprawą oraz podsumowaniu całości prac z wykorzystaniem pozyskanych danych w celu aktualizacji systemu monitoringu suszy oraz o dalszych kierunkach rozwoju monitorowania upraw na polach rolników w kolejnych latach, w tym o zadaniach, jakie zostały uzgodnione z MRiRW.

Władysław Piasecki wyraził zadowolenie, że to właśnie z województwa lubuskiego wychodzą takie inicjatywy i podziękował wszystkim biorącym udział w tych działaniach za zaangażowanie. Zygmunt Jodko prezes Lubuskiego Związku Rolników podkreślił, że podejmowane starania wynikają z naturalnych potrzeb regionu. Podkreślił, że choć stworzenie idealnie działającej aplikacji nie jest możliwe, to celem jest, by narzędzie to było jak najbardziej obiektywne i realnie oceniało warunki panujące na polach rolników. Spotkanie w MRiRW i przedstawienie dotychczasowych działań spotkało się z aprobatą ministerstwa i dało sygnał, że rozpoczęta współpraca będzie miała swoją kontynuację i zostanie przeniesiona także na inne województwa.

Następnie głos zabrał Prof. Jerzy Kozyra, kierownik SMSR. Zwrócił uwagę na znaczenie wizytacji na polach rolników, które są nieocenione w kontekście prowadzonych prac badawczych. Pokazują one, że susza w rolnictwie jest zjawiskiem bardziej skomplikowanym, niż tylko brak opadów, a przyczyny i skutki strat na polach mogą być różnorodne. Lubuscy rolnicy reagują na zmieniające się warunki na polach i w miarę swoich możliwości, wynikających z uwarunkowań gospodarstw, starają się dostosowywać praktyki uprawowe i zmianowanie. Region zachodniej Polski w ostatnich latach jest coraz częściej nawiedzany suszą i wymaga podejmowania większych działań niż na północy czy wschodzie kraju. Podkreślił, że istotne jest dzielenie się wiedzą oraz jak najlepsze wykorzystanie danych w monitoringu suszy, aby zrozumieć, jak zmieniające się warunki wpływają na plony.

Należy podkreślić że rolnictwo ma już być nie tylko zrównoważone ale i regeneratywne, poprawiające jakość gleby, zwiększające zawartość próchnicy. Gleba musi stać się bardziej odporna na okresowe niedobory opadów, co w efekcie wpłynie na poprawę kondycji roślin.

Kolejnym prelegentem był prof. Jan Jadczyszyn, który omówił wyniki badań dotyczących właściwości gleby w województwie lubuskim. W pierwszej części wypowiedzi naświetlił uwarunkowania przyrodnicze, które występują w regionie zachodniej Polski. Omówił mapę kategorii podatności gleb na suszę w ujęciu całego kraju ze szczególnym uwzględnieniem województwa lubuskiego. Podkreślił, że siedlisko glebowe jest bardzo istotnym czynnikiem naturalnym determinującym ilość wody. Retencja wodna gleby czyli zdolność do zatrzymywania wody zależy głównie od uziarnienia profilu glebowego, udziału frakcji spławialnej, przede wszystkim frakcji ilastej, zawartości próchnicy, która wiąże 3-5 razy więcej wody w stosunku do swojej masy oraz struktury gleby (jej uziarnienia, próchnicy, zawartości mikroorganizmów i odczynu). Omówił ocenę właściwości fizykochemicznych gleby w wybranych gospodarstwach województwa lubuskiego. W sumie przeprowadzono 117 prób glebowych. Zdecydowaną większość prób pobrano na glebach lekkich i bardzo lekkich I i II kategorii podatności na suszę. Wyniki badań wskazały na stosunkowo wysoką zasobność gleby w podstawowe składniki pokarmowe dla roślin.  Niskie zawartości przyswajalnych form składników pokarmowych stwierdzono w liczbie od kilku do 10% analizowanych gleb najbardziej przepuszczalnych, małej retencji i o małej zawartości frakcji spławialnych.

Kolejnym prelegentem był prof. Rafał Pudełko, który omówił działanie systemu monitoringu suszy. System ten opracowany 20 lat temu miał za zadanie wskazać obszary, na których wystąpiły straty spowodowane suszą w uprawach  uwzględnionych w “Ustawie o dopłatach do ubezpieczeń upraw rolnych i zwierząt gospodarskich w Polsce”. Niejako w odpowiedzi na często pojawiające się uwagi rolników odnośnie zbyt małej liczby stacji meteorologicznych, przedstawił porównanie danych uzyskiwanych z radarów IMiGW, które pokazują opad z rozdzielczością 1km² z danymi z naziemnych stacji meteorologicznych. Profesor zwrócił uwagę na wyzwania związane z ograniczoną liczbą stacji meteorologicznych i wskazał, że bardziej efektywną metodą pozyskiwania danych jest teledetekcja radarowa. Ta nowoczesna technologia jest też bardziej wiarygodna niż tradycyjne stacje meteorologiczne, których pomiary są punktowe.

Parametry o jakie powinien zostać uzupełniony system monitoringu suszy rolniczej – o co zabiegają zarówno rolnicy jak i przedstawiciele INUG Puławy w Ministerstwie, to m.in.: konieczność prowadzenia monitoringu w pełnym okresie wegetacji, ujęcie coraz częściej występujących niedoborów wody wraz z bardzo wysokimi temperaturami, wczesnowiosenne i zimowe susze, rozszerzenie listy gatunków monitorowanych przez SMSR czy uszczegółowienie mapy podatności gleb na suszę.

W swojej wypowiedzi podkreślił także, że w działanie aplikacji suszowej zaangażowanych jest klika instytucji, a obieg informacji między nimi wygląda następująco: rolnik składa wniosek przez profil zaufany do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Agencja weryfikuje wniosek porównując go z wnioskiem o dopłaty bezpośrednie. Ponieważ aplikacja suszowa może być uruchomiona dopiero wtedy, gdy wszystkie złożone przez rolników wnioski zostaną zweryfikowane i sprawdzone oraz w związku z tym, że terminy ich składania są często przez Agencję wydłużane, przesuwa się także termin uruchomienia aplikacji suszowej. Po weryfikacji przez ARiMR otrzymanych od rolników danych trafiają one do IUNG, przy czym jest to jedynie granica działki rolnej i rodzaj uprawy. To na ich podstawie Instytut szacuje stratę plonu (od 0 do 100%), później dane te trafiają do Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, który szacuje stratę w dochodzie. Co warte podkreślenia – nie dla pojedynczej działki rolnej tylko dla wszystkich działek w gospodarstwie. Wynika to z zasad określonych przez Unię Europejską, które mówią, że pomoc publiczna może być udzielona dopiero wtedy, gdy straty w gospodarstwie wyniosą powyżej 30%. Dopiero po ocenie IERiGŻ, Agencja oszacowuje straty w skali kraju, a Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi podejmuje decyzje o tym, w jakiej wysokości pomoc do rolników może trafić.

W kolejnej części wystąpienia prof. Rafał Pudełko wspólnie z dr Anną Nieróbcą na podstawie wybranych pól rolników, z którymi, w tym roku nawiązana została współpraca, szczegółowo omówili wyniki swoich badań. Na bazie poszczególnych map przeanalizowali kondycję roślin w ujęciu dużego zróżnicowania warunków glebowych, opadów atmosferycznych i średniej temperatury dobowej. Dr Anna Nieróbca zwróciła uwagę jak ważna jest poprawa struktury gleby. Gleba zwięzła znacznie ogranicza możliwość wykształcenia przez rośliny dobrego systemu korzeniowego. Wszystkie zabiegi wpływające na rozluźnienie gleby, wzbogacające ją w materię próchniczną są bardzo ważnym czynnikiem, o który warto zadbać.

Podsumowując spotkanie przedstawiciele IUNG Puławy wyrazili zadowolenie z podjętej współpracy. Bezpośrednia obserwacja tego co dzieje się na polach – ocena kondycji roślin, pobieranie próbek glebowych i roślinnych z uwzględnieniem zabiegów agrotechnicznych i wiele innych kwestii daje szerszy obraz i z pewnością zostanie wykorzystana do poprawy działania SMSR. Podkreślili, że podjęta współpraca może być sztandarowym przykładem tzw. AKIS (Systemu Wiedzy i Innowacji Rolniczych) obejmującego partnerstwo między rolnikami, naukowcami, doradcami i przedstawicielami agrobiznesu w celu tworzenia, upowszechniania i wdrażania nowoczesnej wiedzy i technologii w rolnictwie. Podziękowali za współpracę i wsparcie okazane podczas spotkania w MRiRW, które otwiera nowe możliwości w pracach nad aktualizacją systemu monitoringu, a tym samym daje zapał do dalszej pracy. A ta, przez kolejne lata obejmować będzie nie tylko dalszą, całoroczną obserwację lubuskich pól z wykorzystaniem specjalistycznego sprzętu, ale poszerzona zostanie również o inne województwa.

Powyższa relacja przedstawia jedynie w skrócie działanie systemu monitoringu suszy rolniczej, opartego na analizie licznych czynników, które trudno opisać w jednym artykule. Niemniej jednak, chcąc przybliżyć złożoność problemu, będziemy na bieżąco informować Państwa o dalszych pracach i badaniach prowadzonych przez Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa Państwowy Instytut Badawczy. Zachęcamy również do samodzielnego zgłębienia tematu, który może przyczynić się do poprawy kondycji Państwa upraw, czego oczywiście serdecznie Państwu życzymy.

Aneta Jędrzejko