WYJAŚNIENIA MRIRW DOT. POMOCY DLA HODOWCÓW ŚWIŃ PONOSZĄCYCH STRATY W ZWIĄZKU Z ASF

W odpowiedzi na wniosek KRIR w sprawie pomocy dla hodowców świń ponoszących straty w związku z afrykańskim pomorem świń (ASF), resort rolnictwa, w piśmie z dn. 03.12.2025 r., przekazał poniższe wyjaśnienia.

“(…) Wnioski o refundację kosztów bioasekuracji dla hodowców świń w 2025 r. można było składać w ARiMR od 29 września do 17 października. W planie finansowym ARiMR na ten cel w bieżącym roku zostały zabezpieczone środki w wysokości 110 mln zł.

Odnosząc się z kolei do kwestii związanych z wykrywaniem, zwalczaniem i ograniczaniem szerzenia się afrykańskiego pomoru świń należy wyjaśnić, że działania w zakresie zwalczania A5F prowadzone są na terytorium Polski przez organy Inspekcji Weterynaryjnej (IW) pod przewodnictwem Głównego Lekarza Weterynarii w oparciu o obowiązujące prawodawstwo krajowe i UE. W tym miejscu warto przypomnieć i podsumować kilka faktów dotyczących podstaw zwalczania ASF oraz realizowanych działań.

Do najważniejszych aktów prawnych, wytycznych i rekomendacji w obszarze zwalczania ASF należą:

1) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/429 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie przenośnych chorób zwierząt oraz zmieniające i uchylające niektóre akty w dziedzinie zdrowia zwierząt (2),

2) rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2020/687 z dnia 17 grudnia 2019 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/429 w odniesieniu do przepisów dotyczących zapobiegania niektórym chorobom umieszczonym w wykazie oraz ich zwalczania (3),

3) rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/594 dnia 16 marca 2023 r. ustanawiające środki szczególne w zakresie zwalczania chorób w odniesieniu do afrykańskiego pomoru świń oraz uchylające rozporządzenie wykonawcze (UE) 2021/605 (4),

4) ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (1),

5) rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń (określa m.in. zasady bioasekuracji obowiązujące hodowców świń) (5),

6) Program mający na celu wczesne wykrycie zakażeń wirusem wywołującym afrykański pomór świń i poszerzenie wiedzy na temat tej choroby oraz jej zwalczanie realizowany od 2014 r., aktualnie wprowadzony do porządku prawnego rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (6),

7) zawiadomienie Komisji nr C/2023/1504 w sprawie wytycznych dotyczących zapobiegania afrykańskiemu pomorowi świń oraz zwalczania i likwidacji tej choroby w Unii Europejskiej (7), w którym zebrane zostały informacje o dostępnych i możliwych do wykorzystania narzędzia do walki z tą chorobą,

8) manual FAO z 2022 r. edycja II “Afrykański Pomór Świń u dzików. Ekologia i Bioasekuracja”, w całości poświęcony zagadnieniom zwalczania ASF-u dzików.

Należy podkreślić, że przyjęte w ww. dokumentach rozwiązania zostały wypracowane na poziomie eksperckim w oparciu o badania naukowe oraz doświadczenia poszczególnych państwa członkowskich UE. Ponadto w razie potrzeby Komisja Europejska przeprowadza aktualizację przepisów i wytycznych w oparciu normy międzynarodowe (https://www.woah.org/en/what-we-do/standard/codes-and-manuals/) oceny naukowe (przede wszystkim prezentowane przez EFS (https://www.efsa.europa.eu/en/topic/african-swine-fever), najlepsze praktyki i doświadczenia państw członkowskich UE i innych państw oraz misje i zalecenia EUVET (Veterinary Emergencv Team).

W Polsce wsparcia naukowego w zakresie chorób zwierząt, w tym A5F, dostarcza Państwowy Instytut Weterynaryjny – Państwowy Instytut Badawczy w Puławach (PIWet-PIB) jako wiodąca jednostka w obszarze oceny ryzyka, W oparciu o ww. akty prawne oraz dane naukowe IW przy współpracy innych instytucji oraz wsparciu Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi realizuje działania mające na celu ograniczenie rozprzestrzeniania się i zwalczanie ASF zarówno u świń, jak i u dzików.

W odniesieniu do dzików działania te obejmują przede wszystkim:

1) redukcję populacji dzika prowadzoną zarówno poprzez polowania, jak i odstrzał sanitarny. W 2024 r. odstrzelono sanitarnie 83 343 szt. dzików, a w 2025 r. do 13.10 – 62 612 szt. dzików;

2) usuwanie potencjalnych źródeł wirusa A5F ze środowiska. W szczególności dotyczy to zwłok padłych dzików. W 2024 r. przeprowadzono 15 235 zorganizowanych akcji poszukiwań padłych dzików, a w 2025 r. do 11.09 przeprowadzono 10 167 takich akcji. Podczas takich poszukiwań wykorzystywane są drony oraz specjalnie wyszkolone psy w celu poprawy efektywności tego działania;

3) monitoring u dzików w celu wczesnego wykrycia zakażenia i szybkiego wdrożenia działań mających na celu zwalczenie choroby. Badanie wirusologiczne przeprowadzane jest u dzików padłych i z wypadków komunikacyjnych (badanie obejmuje 100% znalezionych zwłok zwierząt). W 2024 r. pobrano i zbadano próbki od 11 540 szt. dzików, w 2025 r. (do końca sierpnia) pobrano i zbadano próbki od 10 633 szt.;

4) ograniczanie migracji dzików, przez stosowanie ogrodzeń trwałych i zapachowych wykonywanych na niektórych obszarach, a także zamykanie przejść i przepustów dla zwierząt związanych z wyznaczonymi przez IW autostradami i drogami ekspresowymi;

5) kontrolę przestrzegania zasad bioasekuracji przez myśliwych. Szczegółowe zasady bioasekuracji zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 stycznia 2020 r. w sprawie zasad bioasekuracji, jakie powinny być przestrzegane podczas polowania lub odstrzału sanitarnego oraz przy wykonywaniu czynności związanych z zagospodarowaniem zwierzęcia łownego z gatunku dzik (8) Osoby nieprzestrzegające tych zasad zagrożone są karą grzywny.

Odnosząc się z kolei do kwestii edukacji w zakresie ASF należy zauważyć, że od lat organy IW prowadzą szereg działań informacyjnych mających na celu utrzymanie na wysokim poziomie świadomości zagrożenia rozprzestrzenianiem się wirusa A5F w populacji dzików i świń. Takie akcje realizują też corocznie ośrodki doradztwa rolniczego (ODR), jako działanie priorytetowe.

Akcje informacyjne skierowane są m.in. dla: lekarzy weterynarii, rolników i podmiotów prowadzących działalność nadzorowaną związaną z produkcją żywności pochodzenia zwierzęcego i pasz oraz myśliwych. W 2024 r. przeprowadzono łącznie 184 908 akcji informacyjnych obejmujących tematykę A5F (szkolenia, konferencje, programy TV i radiowe oraz ulotki i inne akcje informacyjnie) W bieżącym roku do końca sierpnia przeprowadzono łącznie 152 029 takich akcji.

Aktualne informacje dotyczące zwalczania A5F, w tym: dane dotyczące ognisk ASF-u dzików i świń, mapa obszarów objętych ograniczeniami, opis zasad bioasekuracji i działań wobec dzików, a także obowiązujące przepisy, są dostępne na stronach internetowych organów IW oraz Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Należy przy tym podkreślić, że zwalczanie i zapobieganie chorobie w populacji zwierząt wolnożyjących jest znacznie trudniejsze niż w przypadku zwierząt utrzymywanych w gospodarstwach. Wymaga wdrożenia środków, które leżą nie tylko w kompetencji organów podległych Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ale również instytucji zależnych np. od Ministra Klimatu i Środowiska (odstrzały dzików) czy Ministra Infrastruktury (ograniczanie migracji zwierząt dzikich). Realizacja zadań związanych ze zwalczaniem A5F u dzików wymaga zatem współpracy i podejmowania działań również m.in. przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Państwowe Gospodarstwo Leśne – Lasy Państwowe, Polski Związek Łowiecki, a także Ministerstwo Infrastruktury i Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad.

Konieczne jest także współdziałanie z rolnikami i organizacjami rolniczymi oraz związkami branżowymi. Tylko wspólne działania pozwalają na lepsze zrozumienie zagrożeń, wypracowanie praktycznych rozwiązań oraz skuteczniejsze wdrażanie zasad bioasekuracji na poziomie gospodarstw. Z tego powodu uprzejmie dziękuję za cenną inicjatywę powołania Zespołu roboczego pn. Krajowa Rada Wieprzowiny, która stanowi podstawę do prowadzenia dalszej dyskusji o kompleksowej strategii zwalczania ASF w Polsce.

Podstawa prawna:

(1) ustawa z dnia 11 marca 2024 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz.U. z 2023 r. poz. 1075);
(2) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/429 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie przenośnych chorób zwierząt oraz zmieniające i uchylające niektóre akty w dziedzinie zdrowia zwierząt (Prawo o zdrowiu zwierząt”) (Dz. Urz. UE L 174 z 03.06.2020, str. 64, z późno zm.) (Dz. Urz. UE L 84 z 31.03.2016, str. 1, z późn. zrn.);
(3) rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2020/687 z dnia 17 grudnia 2019 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/429 w odniesieniu do przepisów dotyczących zapobiegania niektórym chorobom umieszczonym w wykazie oraz ich zwalczania (Dz. Urz. UE L 174 z 03.06.2020, str. 64, z późno zm.);
(4) rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/594 z dnia 16 marca 2023 r. ustanawiające środki szczególne w zakresie zwalczania chorób w odniesieniu do afrykańskiego pomoru świń oraz uchylające rozporządzenie wykonawcze (UE) 2021/605 (Dz. Urz. UE L 105 z 20.04.2023, str. 9, z późno zm.);
(5) rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń (Dz.U. z 2024 r. poz. 677);
(6) rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 stycznia 2025 r. w sprawie wprowadzenia w latach 2025-2027 na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej “Programu mającego na celu wczesne wykrycie zakażeń wirusem wywołującym afrykański pomór świń i poszerzenie wiedzy na temat tej choroby oraz jej zwalczanie” (Dz. U. poz. 199);
(7) zawiadomienie Komisji w sprawie wytycznych dotyczących zapobiegania afrykańskiemu pomorowi świń oraz zwalczania i likwidacji tej choroby w Unii (“wytyczne dotyczące APŚ”) nr C/2023/1504;
(8) rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 stycznia 2020 r. w sprawie zasad bioasekuracji, jakie powinny być przestrzegane podczas polowania lub odstrzału sanitarnego oraz przy wykonywaniu czynności związanych z zagospodarowaniem zwierzęcia łownego z gatunku dzik (Dz.U. poz. 160).”